Goed opneembaar lentinan uit shiitake-mycelium

Shiitake (Lentinula edodes) is één van de meest populaire eetbare paddenstoelen. Deze paddenstoel en zijn componenten genieten veel wetenschappelijke belangstelling en worden intensief bestudeerd vanwege de gezondheidseffecten. De interesse in de werking van de Shiitake paddenstoel gaat al meer dan 3000 jaar terug. In de Oriënt wordt shiitake sinds mensenheugenis gebruikt voor veel uiteenlopende aandoeningen.

Shiitake bevat onder andere beta-glucaan, een vorm van een natuurlijke suiker. Aangetoond is dat een beta-glucaanverbinding uit de celwanden van het bovengrondse vruchtlichaam - depaddenstoel - en van het mycelium – het ondergrondse stelsel -, kankerremmende en antibacteriële en antivirale eigenschappen bezit [1].

Deze beta-glucaanverbinding β-1,3:β-1,6-glucan wordt lentinan genoemd en is uitgebreid bestudeerd om zijn immuunmodulerende en –stimulerende werking, die de basis is van de antitumorwerking van shiitake [2,3].

Lentinan en de drievoudige helixstructuur

Lentinan en shiitake myceliumconcentraat zijn hoogmoleculaire beta-glucaanproducten, verkregen uit de shiitake paddenstoel [4]. In zijn oorspronkelijke, natuurlijke staat bestaat het beta-glucaan molecuul uit een drievoudige helixstructuur (triple helix). Verbreking van de triple helix tast de werkzaamheid aan van het beta-glucaan.

De methode, die in het algemeen gebruikt wordt om lentinan te produceren, is vernietigend voor de triple helix, die daardoor uiteen valt in enkelvoudige helixfragmenten.

Daarentegen laat de productiemethode die gebruikt wordt voor de productie van shiitake-myceliumconcentraat de drievoudige helixstructuur van het beta-glucaan intact.

Deze nieuwe productiemethode en de samenstelling van het myceliumconcentraat is gepatenteerd.

Lentinan en immuunstimulering

In de strijd tegen kanker is er steeds meer behoefte aan therapieën die de biologische respons tegen kwaadaardige cellen ondersteunen en die juist niet het immuunsysteem ondermijnen, zoals het geval is met chemo- en radiotherapie.

Middelen die een gunstige invloed hebben op het immuunsysteem van kankerpatiënten, zogenaamde biological response modifiers, zijn dan ook in opkomst als aanvulling van de behandeling tegen kanker. Daarnaast wordt er ook steeds meer waarde gehecht aan kwaliteit van leven na de behandeling, en niet alleen aan overlevingsduur. In dit kader past een vervolgbehandeling met lentinan. Zowel de kwaliteit van leven als de overlevingsduur hangen nauw samen met stimulering van het immuunsysteem.

Aangetoond is dat lentinan (β-1,3:β-1,6-glucan) de overlevingstijd van kankerpatiënten kan verlengen en de kwaliteit van leven kan verbeteren. Dit geldt vooral voor patiënten met maag- en dikke darmkanker. Ook bij maagkanker die niet (meer) operatief te behandelen is of die opnieuw terugkomt heeft lentinan een effect laten zien op de overlevingsduur.

Lentinan wordt in het algemeen goed verdragen. Slechts enkele bijwerkingen van milde aard zijn gemeld. Het meest interessante aspect van lentinan als aanvulling op de behandeling is wellicht de vermindering van nare bijwerkingen van chemotherapie, zoals misselijkheid, pijn, haarverlies en onderdrukking van het immuunsysteem.

Klinisch onderzoek met lentinan

Een overvloed aan wetenschappelijke onderzoeksresultaten laat zien dat lentinan, toegediend per injectie of infuus, een waardevolle toevoeging kan zijn bij de behandeling van maag- en pancreaskanker en andere kankers aan het spijsverteringskanaal. Nieuwe ontwikkelingen hebben er toe geleid dat lentinan sinds kort in een oraal opneembare vorm beschikbaar is. De orale toepasbaarheid kan aan de behoefte van veel kankerpatiënten tegemoet komen, die zoeken naar een veilig middel dat de kwaliteit van leven ondersteunt. Bovendien is een orale vorm aanzienlijk kostenbesparend ten opzichte van de toediening per injectie of infuus.

Lentinan en allergie

Lentinan zou eveneens van nut kunnen zijn bij allergische reacties. Beta-glucaan helpt om de balans te herstellen in de immuunrespons op allergenen. Allergische reacties zoals hooikoorts (rhinitis) worden gekenmerkt door een verstoorde balans tussen twee typen immuuncellen (Th1 en Th2-cellen) ten gunste van Th2-cellen. Dit leidt tot een overproductie van signaalmoleculen (cytokinen) uit Th2-cellen, hetgeen een allergische respons en ontstekingsprocessen veroorzaakt. Deze disbalans wordt (verder) op gang gebracht door een toename in IgE-antilichamen en veroorzaakt – in geval van hooikoorts – een ontsteking van het neusslijmvlies en van het bindvlies (conjunctiva) van de ogen (allergische rhinoconjunctivitis).

Studie: Patiënten: Allergische patiënten met symptomen van hooikoorts (allergische rhinoconjunctivitis), waaronder loopneus, gezwollen en verstopte neus, niezen en jeukende, tranende ogen. Behandeling: Oraal lentinan gedurende 2 maanden. Resultaten: Lentinan stimuleerde specifieke immuuncellen (macrofagen) en de productie van cytokinen. Dit gaf een verschuiving van een allergische immuunreactie naar een meer normale respons (Th1/Th2-shift). Het orale opneembare lentinan verminderde de spontane toename van een allergische reactie, uitgelokt door pollen. Dit effect van lentinan kwam tot stand door een vermindering van de productie van antilichamen (IgE-productie) en was gecorreleerd aan de capaciteit van immuuncellen om zich te binden aan lentinan. Conclusie: Oraal opneembaar lentinan kan bijdragen aan de behandeling van seizoensgebonden pollenallergie, alsmede van niet-seizoensgebonden allergie. [10,11] Bron: Yamada J. Nippon Ganka Gakkai Zasshi. 2009 Nov;113(11):1082-7 Yamada J et al. J Allergy Clin Immunol. 2007 May;119(5):1119-26

Studies met shiitake-myceliumconcentraat

In vitro-studie

De kankerremmende effecten van shiitake-myceliumconcentraat is getest in laboratoriumstudies (in vitro), in experimentele studies met proefdieren en bij mensen. In 2005 publiceerde Zhang et al. een studie waarin (in vitro) een antikanker effect werd aangetoond in verschillende cellijnen van menselijke kankers [12]. In deze studie werd het shiitake-myceliumconcentraat in een serie verdunningen toegevoegd aan drie soorten kankercellijnen van drie verschillende kankersoorten en aan een normale cellijn die fungeerde als controle.

Controle Neuroblastoom (kanker van zenuwweefsel) Colon (kanker van de dikke darm) Melanoom (kanker van de huid) Resultaten

De resultaten zijn weergegeven in figuur 1. Opvallend is het verschil in gevoeligheid voor het myceliumconcentraat bij kankercellen en normale cellen. Alle drie de kankercellijnen vertonen een dosisafhankelijke gevoeligheid voor het myceliumconcentraat, terwijl de normale cellen niet aangedaan worden. Ook in dierstudies is aangetoond dat shiitake-myceliumconcentraat niet toxisch is voor normale cellen.

Deze selectieve werking van het shiitake-myceliumconcentraat, die wel kankercellen, maar geen gezonde cellen treft, houdt in dat het myceliumconcentraat een preventieve of mogelijk zelfs een therapeutische rol zou kunnen spelen bij mensen.

Het is nog onbekend wat precies het werkingsmechanisme is en welke componenten uit het myceliumconcentraat (in vitro) verantwoordelijk zijn voor de selectieve kankerceldodende werking, die al in lage concentraties bereikt wordt.

In vivo-studie

Proefdieren (BN-ratten), die fungeren als proefdiermodel voor acute leukemie (BNML-leukemie), kregen oraal lentinan toegediend. Dit resulteerde in een toename van het gewicht en van witte bloedcellen en in een vermindering van ontstekingsmediatoren. De proefdieren vertoonden een betere gezondheid en verminderde cachexie in de terminale fase van deze agressieve vorm van leukemie. De combinatie van lentinan met chemotherapie (idarubicine, cytarabine) deed de overlevingstijd toenemen ten opzichte van monotherapie en verminderde de cachexie [13].

Zie kader voor klinische studie bij mensen.

Beste bezoeker, u heeft geen toegang.

Enkel (web)abonnees zullen in de nabije toekomst dit artikel kunnen lezen. Op dit moment is het webabonnement nog niet beschikbaar. Het tijdschriftenarchief moet nog aangevuld worden en we werken aan een vlotte manier om een webabbonement af te sluiten.

Referenties: 

1. Hobbs, Ch. (2000). Medicinal value of Lentinus edodes: a literature review. Int. J. Med. Mush., 2, 287-302.
2. Suzuki, M, Takatsuki, F, Maeda, Y, Hamuro, J and Chihara, G (1994). Lentinan: Rationale for Development and Therapeutic Potential. Clinical Immunotherapy 2(2), 121-133.
3. Maeda, YY and Chihara, G (1999). Immunomodulatory Agents from Plants. In Lentinan and other antitumoral polysaccharides, ed H Wagner, (Birkhauser Verlag).
4. Ikekawa, T. (2001). Beneficial effects of edible medicinal mushrooms on health care. Int. J. Med. Mush. 3, 291-298.
5. Yoshino S, Watanabe S, Imano M, et al. Improvement of QOL and prognosis by treatment of superfine dispersed lentinan in patients with advanced gastric cancer. Hepatogastroenterology. 2010 Jan-Feb;57(97):172-7.
6. Yagi M, Watanabe S, Yoshino S, et al. [Provision for adverse effect of S-1 containing chemotherapy in patients with advanced digestive cancer--combination with superfine dispersed lentinan]. Gan To Kagaku Ryoho. 2010 Mar;37(3):457-62.
7. Hazama S, Watanabe S, Ohashi M, et al. Efficacy of orally administered superfine dispersed lentinan (beta-1,3-glucan) for the treatment of advanced colorectal cancer. Anticancer Res. 2009 Jul;29(7):2611-7.
8. Isoda N, Eguchi Y, Nukaya H, et al. Clinical efficacy of superfine dispersed lentinan (beta-1,3-glucan) in patiënten with hepatocellular carcinoma. Hepatogastroenterology. 2009 Mar-Apr;56(90):437-41.
9. Shimizu K, Watanabe S, Watanabe S, et al. Efficacy of oral administered superfine dispersed lentinan for advanced pancreatic cancer. Hepatogastroenterology. 2009 Jan-Feb;56(89):240-4.
10. Yamada J. [Alleviation of seasonal allergic symptoms with superfine beta-1,3-glucan: a randomized study]. Nippon Ganka Gakkai Zasshi. 2009 Nov;113(11):1082-7. Review. Japanese.
11. Yamada J, Hamuro J, Hatanaka H et al. Alleviation of seasonal allergic symptoms with superfine beta-1,3-glucan: a randomized study. J Allergy Clin Immunol. 2007 May;119(5):1119-26. Epub 2007 Mar 26.
12. Zhang L, Li X, Xu X, Zeng F. 2005Correlation between antitumor activity, molecular weight, and conformation of lentinan. Carbohydr Res. 2005 Jun 13;340(8):1515-21.
13. McCormack E, Skavland J, Mujic M, et al. Lentinan: hematopoietic, immunological, and efficacy studies in a syngeneic model of acute myeloid leukemia. Nutr Cancer. 2010;62(5):574-83.
14a. Koczywas M, Cristea MC, Reckamp KL, et al. Posterpresentation 2010 Chicago Multidisciplinary Symposium in Thoracic Oncology. December 9-11, 2010, Chicago, Illinois.
http://www.abstractsonline.com/plan/ViewAbstract.aspx?mID=2626&sKey=c8e5...
14b. Posterpresentatie 14e World Conference on Lung Cancer, 3-7 July 2011, Amsterdam RAI.